مرتضى راوندى

20

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

حظ و محل فراخور خود بشناسند ؛ چنان كه هيچ عامى با ايشان مشاركت نكند در اسباب تعيش ، و نسب و مناكحه محظور باشد از جانبين . . . و من بازداشتم از آنكه هيچ مردم‌زاده زن عامه خواهد تا نسب محصور ماند ، و هركه خواهد ميراث بر آن حرام كردم ، و حكم كردم تا عامه مستغل املاك بزرگزادگان نخرند و در اين معنى مبالغت روا داشت . » « 1 » بايد دانست كه قرنها قبل از ظهور و اشاعهء نهضت اسلامى در تورات و انجيل نيز تعاليمى عليه ستمگران و مال‌اندوزان آمده بود . چنان كه در تورات سفر تثنيه ، باب 15 ، آيهء 7 چنين مىخوانيم : « اگر نزد تو در يكى از دروازه‌هايت در زمينى كه يهوه خدايت به تو مىبخشد ، يكى از برادرانت فقير باشد ، دل خود را سخت مساز و دستت را بر برادر فقير خود مبند . » همچنين در باب 24 ، آيهء 14 مذكور است : « بر مزدورى كه فقير و مسكين باشد ، خواه از برادرانت و خواه از غريبانى كه در زمينت در اندرون دروازه‌هاى تو باشند ، ظلم منما . » همچنين در انجيل مىخوانيم : « گنجها براى خود بر زمين نيندوزيد ؛ جائى كه بيد و زنگ زيان مىرساند و جائى كه دزدان نقب مىزنند و دزدى مىنمايند ، بلكه گنجها به جهت خود در آسمان بيندوزيد . . . زيرا هرجا گنج توست دل تو نيز در آنجا خواهد بود . » « 2 » همچنين در انجيل مرقس مىخوانيم كه عيسى به يكى از ياران خود مىگويد هرچه دارى به فروش و به فقرا بده ولى او ترشرو و محزون شده راه خود پيش مىگيرد . عيسى در اين حال به شاگردان خود مى - گويد : « . . . سهل‌تر است كه شتر به سوراخ سوزن درآيد از اينكه شخص دولتمند به ملكوت خدا داخل شود . » « 3 » مذهب اسلام چنان كه قبلا اشاره كرديم مانند ديگر مذاهب ، مردم را به رعايت حال فقيران ، درماندگان ، يتيمان و بردگان فرامىخواند ، ولى به هيچ‌وجه بشريت را به الغاى طبقات و مساوات اجتماعى و اقتصادى دعوت نمىكند . چنان كه در قرآن آمده است : « . . . نَحْنُ قَسَمْنا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ رَفَعْنا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً سُخْرِيًّا . . . » « 4 » : ( بعضى از آنها را بالاى بعضى ، از جهت مراتب و درجات قرار داديم تا برخى از ايشان بعضى ديگر را به كار گيرند ) . نيز مىخوانيم : « . . . وَ اللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلى بَعْضٍ فِي الرِّزْقِ . . . » « 5 » ( خدا رزق بعضى از شما را بر بعضى ديگر فزونى داده است ) . « إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكِينِ وَ الْعامِلِينَ عَلَيْها وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَ فِي الرِّقابِ وَ الْغارِمِينَ وَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ . . . » « 6 » ( مصرف صدقات ، نيست مگر مختص فقيران ، عاجزان ، متصديان ادارهء صدقات و براى تأليف قلوب و آزادى بندگان و قرض‌داران و در راه خدا و به راه درماندگان ) . « وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ بِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ وَ الْجارِ ذِي الْقُرْبى وَ الْجارِ الْجُنُبِ وَ الصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ وَ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ . . . » « 7 »

--> ( 1 ) . همان ، ص 19 - 18 ( با اندكى اختصار ) . ( 2 ) . متى ، باب ششم ، آيهء 19 . ( 3 ) . باب دهم ، آيهء 25 . ( 4 ) . زخرف ، آيهء 31 . ( 5 ) . نحل ، آيهء 71 . ( 6 ) . توبه ، آيهء 60 . ( 7 ) . نساء ، آيهء 40 .